U mag de weg kiezen die het minst belast is. Dat principe staat overeind. Maar het heeft een grens: fiscaal misbruik.
Lode Habex, fiscaal jurist · 21 oktober 2026 · 10 minuten lezen
In dit artikel
Is er sprake van fiscaal misbruik, dan kan de fiscus uw keuze voor de belasting negeren, ook al klopt elke akte juridisch. De belasting wordt dan geheven alsof het misbruik niet had plaatsgevonden. In een zaak die de rechtbank van Gent in januari 2026 besliste, moest een zoon zo € 75.062,25 schenkbelasting betalen in plaats van € 35.041,68.
Waar ligt die grens, wie moet wat bewijzen, en wat betekent dat voor uw keuzes? Twee uitspraken tonen hoe het in de praktijk loopt.
Fiscaal misbruik is een rechtshandeling, of een geheel van rechtshandelingen, waarmee u een van deze twee dingen bereikt:
Daarin zitten twee elementen.
Die strijdigheid met het doel van de regel moet u lezen in het licht van een ‘volstrekt kunstmatige constructie’, zegt de parlementaire voorbereiding. Daarvan is sprake als een verrichting niet de economische doelstellingen achter de fiscale regel nastreeft, geen verband houdt met de economische werkelijkheid, of niet tegen marktvoorwaarden gebeurt. Een voorbeeld uit de circulaire van de administratie: een dochter- of kleindochtervennootschap die niet meer is dan een brievenbus, kan zo’n constructie zijn.
De antimisbruikbepaling geldt voor wat u met uw vennootschap doet, maar ook voor het beheer van uw privévermogen. Voor de inkomstenbelastingen staat ze in artikel 344, § 1 WIB 92. Voor de Vlaamse belastingen, zoals de schenk- en erfbelasting, staat een vrijwel gelijkluidende bepaling in artikel 3.17.0.0.2 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit.
Fiscaal misbruik werkt met bewijs en tegenbewijs, in drie stappen.
Voor u draait het dus vooral om stap 2. Eén afdoend niet-fiscaal motief volstaat, oordeelde de rechtbank van Gent in januari 2026, op voorwaarde dat het niet verwaarloosbaar of zuiver kunstmatig is. Volgens de circulaire van de administratie viseert de regel drie situaties:
Leg uw motieven daarom vast vóór u tekent, met stukken die ze bewijzen.
De fiscus kijkt niet alleen naar elke stap apart. Ook een geheel van rechtshandelingen dat samen één verrichting tot stand brengt, kan fiscaal misbruik zijn. Daarvoor moet er eenheid van bedoeling zijn: de stappen werden van bij het begin opgevat als een ondeelbare keten. Ze mogen over meerdere jaren gespreid zijn. En u hoeft niet zelf aan elke stap deel te nemen.
Een voorbeeld uit een arrest van het Hof van Cassatie van 11 januari 2024. Een bedrijfsleider verkocht aandelen van zijn vennootschappen. In de overgenomen vennootschappen zaten opgebouwde reserves. Normaal komen die bij de aandeelhouder terecht via een dividend, en daarop is belasting verschuldigd.
Hier liep het anders. Een holdingvennootschap kocht de aandelen en betaalde eerst met een kortlopende banklening. Daarna leende de holding voor langere tijd bij een kleindochtervennootschap: een vennootschap uit de gekochte groep, die over de reserves beschikte. Zo kwamen de reserves via de koopprijs bij de verkoper terecht, zonder dividendbelasting. Alles was vooraf zo afgesproken tussen de verkoper, zijn zoon en een derde koper.
Op zich zijn dat gewone verrichtingen: een verkoop en twee leningen. Maar de administratie belastte het geheel als dividend, en het hof van beroep van Antwerpen gaf de administratie gelijk: de constructie kon als kunstmatig worden beschouwd. Uit een mail bleek dat de reserves normaal via een dividend zouden worden uitgekeerd, maar dat de belasting daarop vermeden kon worden met de holding en de twee leningen.
De verkoper wierp op dat hij geen aandeelhouder was van de vennootschap met de reserves, en dat hij bij sommige stappen zelf geen partij was. Het Hof van Cassatie volgde dat niet. De constructie was vooraf afgesproken. En als controlerende aandeelhouder en bestuurder van al zijn vennootschappen besliste de verkoper zelf over het gebruik van de reserves. Eenheid van bedoeling vereist niet dat u formeel aan elke stap deelneemt.
Ook zijn familiale en emotionele motieven haalden het niet. Volgens het hof van beroep verklaarden die de herstructurering van de groep, maar niet de constructie om dividenden te vermijden. Die herstructurering had perfect kunnen plaatsvinden zoals voorgesteld in het overnamebod van de koper. Er was dus geen enkele geldige niet-fiscale reden voor de gekozen weg. Het Hof van Cassatie verwierp het cassatieberoep.
De les: een niet-fiscaal motief moet de weg verklaren die u kiest, niet alleen het doel. En wat in een mail staat, kan later als bewijs dienen.
Een tweede voorbeeld komt uit een vonnis van de rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, van 15 januari 2026. Een moeder was eigenaar van een woning met landbouwgronden, naast het familiebedrijf waar haar zoon gedelegeerd bestuurder was. In augustus 2022 bracht ze haar onroerende goederen in de huwgemeenschap met haar man. De ouders waren toen 79 en 71 jaar. Negen maanden later schonken ze samen de woning met de landbouwgronden aan hun zoon.
Waarom eerst die inbreng? De schenkbelasting op vastgoed is progressief en wordt berekend op wat de begiftigde van elke schenker krijgt. Schenken twee ouders samen, dan valt elk deel in lagere schijven. Hier scheelde dat ruim € 40.000: € 35.041,68 schenkbelasting in plaats van € 75.062,25. In Waarom ‘hoeveel bespaar ik?’ de verkeerde eerste vraag is rekende ik zo’n inbreng met schenking al door.
De Vlaamse Belastingdienst aanvaardde dat niet. Ze verwees naar haar omzendbrief: een inbreng in de huwgemeenschap gevolgd door een schenking beschouwt ze als fiscaal misbruik, tenzij u andere motieven bewijst. Ze belastte de schenking alsof de moeder alleen had geschonken.
De rechtbank gaf de Vlaamse Belastingdienst gelijk, net als het hof van beroep van Gent in 2022 en het Hof van Cassatie in 2025 in een vergelijkbare zaak. Voor de rechtbank sprak de tijdlijn boekdelen. De moeder pachtte de goederen al sinds 1983 en was sinds 1990 naakte eigenaar. In 2020 werd ze volle eigenaar. Pas ruim twee jaar later volgde de inbreng, en negen maanden daarna de schenking. Bovendien werkte de zoon al sinds 2021 aan de uitbreiding van het bedrijf, waarbij ook het geschonken vastgoed betrokken was. In mei 2021 was er al een planologisch attest.
De zoon voerde aan dat hij geen partij was bij de inbreng. Dat hielp niet: u hoeft niet zelf aan elke stap deel te nemen. Ook de motieven overtuigden niet. De inbreng zou de juridische toestand in lijn brengen met de werkelijkheid, omdat de kosten van de woning altijd met gemeenschappelijk geld waren betaald. Maar de facturen gingen om relatief kleine bedragen, vaak voor gewone kosten zoals nutsvoorzieningen, verzekeringen en onderhoud. Andere hadden niets met investeringen in de woning te maken, zoals een wasmachine, een frigo en een kookplaat.
Voor de schenking wees de zoon op de gezondheid van zijn ouders en op de uitbreiding van het bedrijf. Over de gezondheid lagen geen duidelijke stukken voor. De rechtbank aanvaardde wel dat de ouders, gezien hun leeftijd, het bedrijf verder door hun zoon wilden laten leiden. Maar dat verklaarde de schenking, niet de inbreng. Over de schenking zelf ging de discussie niet: schenken kan altijd. Het ging om de inbreng die eraan voorafging.
Sterker nog: dat de uitbreidingsplannen al vóór de inbreng bestonden, was voor de rechtbank net het bewijs dat de inbreng louter kunstmatig was, om de schenkbelasting te verlagen. De rechtbank bevestigde de aanslag en veroordeelde de zoon tot de gerechtskosten, waaronder een rechtsplegingsvergoeding van € 3.924,42.
De les: uw motief moet precies de stap verklaren die het belastingvoordeel oplevert. Een goede reden om te schenken, verklaart nog niet waarom u eerst inbrengt. En de volgorde en de data van uw akten vertellen hun eigen verhaal.
Bij fraude onttrekt u zich opzettelijk aan de belasting, en overtreedt u daarvoor de fiscale wet. Bij fiscaal misbruik is er wel de bedoeling om minder belasting te betalen, maar geen inbreuk op de wet. U volgt de letter van de wet, maar gaat in tegen het doel ervan.
Dat verschil heeft gevolgen. Volgens de circulaire van de administratie geldt bij misbruik de langere aanslagtermijn voor fraude niet, en moet de administratie het parket niet inlichten. Wel kan er in de inkomstenbelasting een belastingverhoging bovenop komen. En uw akten blijven burgerrechtelijk gewoon bestaan: ze worden alleen voor de belasting genegeerd.
Tot slot: de minst belaste weg blijft vrij. Volgens het Grondwettelijk Hof is de toepassing van de antimisbruikbepaling aan strikte voorwaarden onderworpen. Volgt de administratie het systeem van bewijs en tegenbewijs niet nauwgezet, dan kan ze de bepaling niet toepassen.
Kies eerst wat u wilt bereiken, en pas dan de weg. Een lagere belasting kan daar een gevolg van zijn, maar niet het doel. Concreet:
In het Structuurplan toets ik elke keuze aan fiscaal misbruik. Opeenvolgende stappen plan ik als één geheel, en bij elke stap leg ik de reden vast, met de bron erbij. Wat niet verdedigbaar is, adviseer ik niet.
Lode Habex, fiscaal jurist
Bronnen
Verder lezen
Inzicht
Een factuur maakt een kost nog niet aftrekbaar. Twee Gentse uitspraken uit 2026 tonen wat het kost als u de echtheid niet kunt bewijzen.
Lees het artikel →
Inzicht
Een vooraf beloofde besparing kan u meer kosten dan ze oplevert. Over fiscaal misbruik en een schenking die € 72.000 goedkoper leek.
Lees het artikel →
Pagina
Wat uw boekhouder, notaris en advocaat doen, en wat SubTax doet.
Bekijk de pagina →
Pagina
Hoe het Structuurtraject verloopt, wat u in handen krijgt en wat het kost.
Bekijk de pagina →
Starten
45 minuten, gratis en vrijblijvend, via videocall. Of doe eerst de Structuurcheck: tien vragen, drie minuten.
